అద్దంలో అంతరంగం

మరుసటి ఉదయం రాజేశ్వరి ఆఫీసుకు వెళ్లేలోపు ఇంట్లో ఒక కొత్త క్రమం మొదలైంది.
ఇప్పటివరకు ఆ ఇంటి ఉదయం త్వరపడే అడుగులది. బ్యాంక్‌కు వెళ్లే రాజేశ్వరి ఫైళ్లు సర్దుకోవడం, హేమ రికార్డు బుక్ వెతకడం, రమ హెయిర్‌బ్యాండ్ కోసం గదంతా తలకిందులు చేయడం, ఉమామహేశ్వరరావు పేపర్ చదువుతున్నట్టు నటిస్తూ అందరి అవసరాలు గమనించడం—ఇలా ఆ ఇంటి ఉదయం చిన్న గందరగోళంతోనే మొదలయ్యేది.
కానీ ఆ రోజు మాత్రం వంటింట్లో ముందుగానే కాఫీ వాసన నిలిచింది. స్టవ్ మీద ఇడ్లీ పాత్ర ఆవిరి విడిచింది. పళ్లెంలో కొబ్బరి పచ్చడి మృదువుగా పక్కకు జారింది. కిటికీ అద్దాల మీద పొద్దున్న వెలుగు పడుతుండగా, వంటింటి గడప దగ్గర ఉమాదేవి నిలబడి ఉంది.
చీర ఈరోజు మరింత సరిగ్గా ఉంది. నిన్నటి సాయంత్రం తొందరలో నడుములో దోపుకున్న కొంగు ఈరోజు క్రమంగా భుజంపై ఉంది. సిగలో మల్లెలు ఇంకా కొత్తవే. నుదుటి కుంకుమ బొట్టు కొంచెం చిన్నగా, కొంచెం నిగ్రహంగా ఉంది. మెడలో నల్లపూసలు ఉన్నాయి. వాటిని చూసినప్పుడల్లా రాజేశ్వరికి నిన్నటి మాట గుర్తొస్తోంది—“ఒక మాట నిలబెట్టుకోవడానికి పెట్టుకున్న గుర్తు.”
“రాజు, నీ టిఫిన్ పెట్టేశాను,” అంది ఉమాదేవి.
రాజేశ్వరి బ్యాగ్ మూసుకుంటూ ఒక్క క్షణం ఆగింది. “నాకు ఇంత తొందరగా అన్నీ సిద్ధం చేస్తే నేను అలవాటు పడిపోతాను.”
“అలవాటు పడు,” అంది ఉమాదేవి నవ్వుతూ. “కొన్ని అలవాట్లు మనిషిని కాపాడుతాయి.”
ఆ మాట సాధారణంగా ఉంది. కానీ రాజేశ్వరి గుండెలోకి కొంచెం లోతుగా వెళ్లింది. ఉమాదేవి మాటల్లో ఇటీవలి కాలంగా ఒక వింత నిశ్చలత్వం పెరిగినట్టు ఆమెకు అనిపించింది. ముందు సరదాగా చెప్పే మాటల్లో ఇప్పుడు ఎక్కడో చివరి పంక్తి రాసిన రచయిత నెమ్మది ఉంది.
“మందులు వేసుకున్నావా?” అని రాజేశ్వరి అడిగింది.
ఉమాదేవి క్షణం తడబడింది. “ఏ మందులు?”
“నిన్న రాత్రి దగ్గు వచ్చింది కదా.”
“అది ఏమీ కాదు. కాఫీ ఎక్కువయ్యింది.” అంటూ మాట మళ్లించింది.
హేమ టేబుల్ దగ్గర నుంచి తలెత్తి చూసింది. రమ కూడా గమనించింది. కానీ ఎవ్వరూ అక్కడే పట్టుబడలేదు. ఆ ఇంట్లో ఆ ఉదయం నుంచి మౌనంగా ఒక కొత్త జాగ్రత్త మొదలైంది.
రాజేశ్వరి బయలుదేరే వేళ తలుపు దగ్గర ఉమాదేవి నిలబడింది. సాధారణంగా ఉమామహేశ్వరరావు “జాగ్రత్తగా వెళ్లు” అనేవాడు. ఆ రోజు ఉమాదేవి, “బస్‌లో నిలబడకు. ఆటో దొరికితే తీసుకో” అంది.
“బ్యాంక్ జీతం అంతా ఆటోలకా?” రాజేశ్వరి నవ్వింది.
“జీతం మళ్లీ వస్తుంది. నడుం నొప్పి వచ్చిందంటే తిరిగి పోదు,” అంది ఉమాదేవి.
రాజేశ్వరి ఆ మాట విన్నప్పుడు మొదట నవ్వింది. తర్వాత ఆ నవ్వు కొద్దిగా దిగింది. తాను సంవత్సరం నుంచి మోస్తున్న అలసటను ఎవరో తనకన్నా బాగా గమనించారని ఆ క్షణంలో అనిపించింది.
ఆమె వెళ్లిపోయాక ఇంట్లో హేమ, రమలతో ఉమాదేవి మాత్రమే మిగిలింది.
“అత్తా,” హేమ పిలిచింది. ఆ పిలుపు నిన్న సరదాగా మొదలైంది. ఈరోజు కొంచెం సహజంగా వచ్చింది.
“ఏమమ్మా?”
“నిజంగా ఆరు నెలలు ఇలా ఉంటావా?”
ఉమాదేవి ఇడ్లీ పాత్ర మూత తీస్తూ, “ఎందుకు? భయం వేస్తుందా?” అంది.
“భయం కాదు. బయట వాళ్లకి తెలిసిపోతే…”
“తెలిసిపోతే?”
రమ వెంటనే అంది, “మా కాలేజీకి వస్తే మీరే మా అత్త అని చెప్పేస్తాం. కానీ ఎవరో వీడియో తీసి పెట్టేస్తే?”
ఉమాదేవి వాళ్లిద్దరినీ చూసి నవ్వింది. “మీ తరం భయాలన్నీ ఫోన్ కెమెరాలోనే ఉంటాయా?”
“అవును,” హేమ అంది. “మా జీవితాలన్నీ కూడా అందులోనే ఉంటాయి.”
“అయితే ఒకటి గుర్తుపెట్టుకోండి. కెమెరా రూపాన్ని మాత్రమే పట్టుకుంటుంది. మనం ఎందుకు అలా ఉన్నామో పట్టుకోదు. అది మనమే చెప్పాలి. చెప్పే రోజు వస్తే చెప్తాం.”
“ఏమని చెప్తాం?” రమ అడిగింది.
“మీ నాన్న తన తల్లికి ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకున్నాడని,” అంది ఉమాదేవి.
ఆ మాట విన్న వెంటనే ఇద్దరూ మౌనంగా పోయారు. నాయనమ్మ గురించి వాళ్లకు ఎక్కువ జ్ఞాపకాలు లేవు. చిన్నప్పుడు చూసిన ముడతల చేతులు, నిద్రపుచ్చేటప్పుడు పాడిన రెండు పాటలు, తల నిమిరిన మృదుత్వం—అంతే. కానీ ఆ ఉదయం ఆ పేరు ఇంట్లో మళ్లీ నడిచినట్టైంది.
అంతలో తలుపు తట్టింది.
హేమ, రమ ఇద్దరూ ఒక్కసారిగా ఒకరినొకరు చూశారు.
“మొదటి పరీక్ష,” రమ మెల్లగా అంది.
ఉమాదేవి ముఖంలో ఎలాంటి కంగారు లేదు. చీర పల్లవు సరిచేసుకుంది. కుంకుమ బొట్టును అద్దంలో ఒక్కసారి చూసుకుంది. తలుపు దగ్గరకు వెళ్లింది.
తలుపు బయట సుబ్బలక్ష్మి నిలబడి ఉంది. చేతిలో చిన్న స్టీల్ డబ్బా.
“వదినగారూ, నిన్న మీ కాఫీ తాగాక మా ఇంట్లో నా కాఫీకి గౌరవమే లేకుండా పోయింది. కొంచెం పులిహోర చేసాను. మీకోసం తెచ్చాను,” అంది.
ఉమాదేవి నవ్వింది. “అయ్యో ఎందుకు శ్రమపడ్డారు?”
“శ్రమా? ఇంట్లో ఉన్న ఆడవాళ్లకి శ్రమ అనే మాట చెప్పకూడదు వదినగారూ. శ్రమే మనల్ని గుర్తు పెట్టుకుంటుంది; మనుషులు కాదు,” అంది సుబ్బలక్ష్మి. ఆ మాట చివరికి నవ్వు జతచేసినా, ఆ నవ్వులో కొంత చేదు ఉంది.
ఉమాదేవి ఆ చేదును గమనించింది.
“లోపలికి రండి,” అంది.
“లేదు లేదు, ఐదు నిమిషాలే. మా వాళ్లు షాపుకి వెళ్లారు. ఆయన రాకముందే వెళ్లాలి.”
ఆ మాట ఉమాదేవి చెవిలో ఆగింది. “ఆయన రాకముందే” అన్నది భయంతో పలికిన మాట కాదు; అలవాటుతో పలికిన మాట. కానీ అలవాటు కూడా కొన్నిసార్లు భయమే మరొక పేరు.
“కాఫీ తాగి వెళ్లండి,” అంది ఉమాదేవి.
“అయ్యో వద్దు. మీరు పనిలో ఉంటారు.”
“పని మనం ఉన్నంతవరకూ ఉంటుంది. మీరు కూర్చుంటే ఐదు నిమిషాలు దానికి కూడా విశ్రాంతి.”
సుబ్బలక్ష్మి నవ్వింది. లోపలికి అడుగుపెట్టింది.
అక్కడి నుంచి ఆ ఇంటి హాల్‌కు కొత్త అలవాటు మొదలైంది. మధ్యాహ్నానికి సుమతి వచ్చింది. సాయంత్రానికి రంగనాయకి వచ్చింది. మొదట వాళ్లు రాజేశ్వరి వదినగారిని చూడటానికి వచ్చారు. తర్వాత కాఫీ రుచి కోసం వచ్చారు. మూడోసారి వచ్చినప్పటికి వాళ్ల ప్రశ్నలు కాఫీ మీద నుంచి తమ మనసుల మీదికి మెల్లగా వచ్చాయి.
సుబ్బలక్ష్మి తన భర్త అనుమానాల గురించి సరదాగా చెప్పింది. కానీ ప్రతి సరదా మాట వెనుక చిన్న గాయం ఉంది. సుమతి తన కొడుకు ఫోన్‌లోనే ఉంటాడని ఫిర్యాదు చేసింది. కానీ ఆ ఫిర్యాదులో కొడుకు తనతో మాట్లాడడం తగ్గిందన్న ఒంటరితనం ఉంది. రంగనాయకి తన ఇంటి ఖర్చులు, తన భర్త చేతిలోని డబ్బు లెక్కలు, తనకు తానే కొనలేని జుట్టు నూనె గురించి నవ్వుతూ చెప్పింది. కానీ ఆ నవ్వులో స్వతంత్రం లేకపోవడమనే నిస్సహాయత ఉంది.
ఉమాదేవి వాళ్లకి పెద్ద ఉపన్యాసాలు ఇవ్వలేదు. ఎవరి భర్తను తప్పుపట్టలేదు. ఎవరి ఇంటిని కూల్చే సలహా ఇవ్వలేదు. వినింది. చాలా సేపు వినింది.
ఎప్పుడైనా మాట చెప్పాల్సి వస్తే, అది చీర అంచు లాగానే మృదువుగా ఉండేది; కానీ మడత సరిచేసినట్టుగా ఉండేది.
“సుబ్బలక్ష్మి, మీ ఇంట్లో మీరు బయటికి వెళ్లే సమయం ముందే చెప్పండి. దాచిపెట్టినట్టు అనిపిస్తే అనుమానం పెరుగుతుంది. కానీ అనుమానం పెరిగిందని మీరు మీ అడుగులు ఆపకండి.”
“సుమతిగారూ, మీ కొడుకు ఫోన్ లాగేసుకుంటే మీరే ఓడిపోతారు. ఒక్కరోజు అతను ఇష్టపడే వీడియో పక్కన కూర్చుని చూడండి. పిల్లలు తలుపులు మూసుకుంటారు. మనం కిటికీ వెతకాలి.”
“రంగనాయకి, ఇంటి ఖర్చు లెక్కల్లో మీ పేరు ఉండాలి. నెలకు మీ చేతిలో మీకోసం కొంత డబ్బు తప్పనిసరిగా పెట్టుకోండి. అది విలాసం కాదు. ఇంట్లో మీ ఉనికికి గుర్తు.”
వాళ్లు ఆ మాటలు విన్నప్పుడు మొదట నవ్వారు. “వదినగారూ, మీరు మాటలు బాగా చెబుతారు,” అన్నారు. కానీ రెండోసారి వచ్చేటప్పటికి ఆ మాటల్లో ఒక్కోటి తమ ఇంట్లో ప్రయత్నించి చూసిన కథలతో వచ్చారు.
ఆ విధంగా ఉమాదేవి హాల్ ఒక చిన్న సభలా మారింది. కాని ఆ సభలో తీర్పులు లేవు. అక్కడ ఏడుపుకి కూడా గౌరవం ఉంది. నవ్వుకి కూడా స్థానం ఉంది. చెప్పలేని మాటలు కాఫీ ఆవిరిలో మెల్లగా బయటికి వచ్చేవి.
రాజేశ్వరి ఆఫీసు నుంచి వచ్చేసరికి చాలా సార్లు హాల్లో ఎవరో ఒకరు కూర్చునే ఉండేవారు. మొదట ఆమెకు అసౌకర్యంగా అనిపించింది. తర్వాత ఆమె గమనించింది—ఇంట్లో పని పెరగలేదు. ఇంట్లో గోల పెరగలేదు. బదులుగా ఇంటి గాలి కొంచెం తేలికైంది.
ఉమాదేవి ఆడవాళ్లతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు రాజేశ్వరి దూరం నుంచి చూస్తూ ఉండేది. తన భర్తను చూసేది. తన ముందు కూర్చున్న స్త్రీని చూసేది. ఆ రెండింటి మధ్య తేడా కొన్నిసార్లు కనిపించేది; కొన్నిసార్లు కనిపించేది కాదు.
ఒక సాయంత్రం అందరూ వెళ్లిపోయాక రాజేశ్వరి అడిగింది.
“ఉమా, నీకు అలసటగా లేదా?”
ఉమాదేవి కాఫీ గ్లాసులు కడుగుతూ, “వింటే అలసట రాదు రాజు. తీర్పు చెప్పాలనుకుంటేనే అలసట వస్తుంది,” అంది.
“కానీ నువ్వు వాళ్ల బాధలు మోస్తున్నావు.”
“రచయిత పని అదే కదా.”
“రచయిత కాగితంపై మోస్తాడు. నువ్వు ఇప్పుడు మనిషిగా మోస్తున్నావు.”
ఉమాదేవి కాసేపు ఆగింది. గ్లాసు మీద నీరు జారుతోంది. ఆ నీటి ధారలో ఆమె ముఖం క్షణం వంగి కనిపించింది.
“మనిషిగా మోసినదే కాగితంపై నిజమవుతుంది రాజు,” అంది.
ఆ రాత్రి ఆమె తన పాత డైరీ తీసుకుంది. చాలా నెలల తర్వాత మొదటి వాక్యం రాసింది.
“ఈరోజు సుబ్బలక్ష్మి నవ్వింది. ఆ నవ్వులో బిగించిన తలుపు శబ్దం ఉంది.”
ఆ వాక్యం రాసిన తర్వాత ఆమె చాలాసేపు పెన్నును పట్టుకుని కూర్చుంది. పదేళ్లుగా కథలు రాసిన ఉమామహేశ్వరరావు మళ్లీ వస్తున్నాడా? లేక ఉమాదేవి తొలిసారి నిజంగా రాయడం మొదలుపెడుతోందా? ఆమెకు తెలియలేదు.
కానీ అద్దం ముందు ఆ రాత్రి నిలబడినప్పుడు, అద్దంలో ఉన్న రూపం మౌనంగా ఆమెను చూసింది.
ఈసారి అది “ఇకపై నువ్వు ఉమాదేవివే” అని చెప్పలేదు.
“ఇప్పుడు విను,” అని చెప్పినట్టు అనిపించింది.