జాతరలో జమున (అమ్మమ్మ చెప్పిన జానపద కథ)

తండ్రి ఆశ్చర్యంగా చూశాడు.

“దొరగారూ?”

“ఇకపై మీ కూతురు ఎప్పటికీ జమునే. నేను ఆమెను ఇష్టపడటం ఈరోజు జరగాల్సిన విచిత్రం. మీకు వెయ్యి ఎకరాల భూమి ఇస్తాను. ఒక గ్రామాన్ని ఇస్తాను. కానీ జమునను నేను స్త్రీగానే స్వీకరిస్తాను.”

తండ్రి కళ్ళు పెద్దవయ్యాయి. ఆ మాటలో వరమూ ఉంది. బంధమూ ఉంది. దానమూ ఉంది. నిర్ణయహక్కు మరొకరి చేతిలోకి వెళ్లిపోవడమూ ఉంది.

ఆ కాలంలో జమీందారు మాటకు ఎదురు పలకడం చిన్నవారికి సులభం కాదు. తండ్రి తడబడిపోయాడు. తల్లి దూరం నుంచి భయంగా చూస్తోంది. జమునకు అసలు ఆ మాటలన్నీ పూర్తిగా వినిపించలేదు. కానీ తన జీవితపు దారి అక్కడే మారిపోతోందని ఆమె గుండె ముందే గ్రహించింది.

జమీందారు తన ఇంటివారిని పిలిపించాడు. ఆయన ఇద్దరు భార్యలు జాతరకు వచ్చి నిలబడ్డారు. పెద్దభార్య ముఖంలో కఠిన మౌనం. చిన్నభార్య ముఖంలో ఆశ్చర్యం. ఊరి పెద్దలు, పురోహితులు, సేవకులు చుట్టూ చేరారు.

జాతర మధ్యలోనే ఒక చిన్న మండపం సిద్ధమైంది.

జమున తల్లి ఏడుస్తూ ఆమె జడ సరిచేసింది. తండ్రి చేతులు వణికాయి. జమున కళ్ళు భయంతోనో, అయోమయంతోనో, లేక తనను తాను విడిచి మరో జీవితంలోకి నడుస్తున్న గాఢమైన నిశ్శబ్దంతోనో తడిశాయి.

జమీందారు ఆమె మెడలో తాళి కట్టాడు.

ఆ క్షణం డప్పులు మోగాయి. జనం “శుభం” అన్నారు. జాతర గోల ఆ నిర్ణయాన్ని పండుగలా కప్పేసింది.

కానీ జమున గుండెలో మాత్రం ఒక ప్రశ్న మిగిలింది—

“నేను ఎవరి నిర్ణయంతో ఎవరిగా మారుతున్నాను?”

ఆ ప్రశ్నకు ఆ కాలం సమాధానం ఇవ్వలేదు.

జమున జమీందారు ఇంటికి చేరింది. అక్కడ ఆమెకు రాజమందిరపు గదులు దొరికాయి. పట్టు చీరలు, నగలు, దాసీలు, సేవకులు, ఆచారాలు—అన్నీ దొరికాయి. కానీ తన పాత పేరు, పాత శరీరం, పాత గందరగోళం—వాటికి స్థలం లేదు.

జమీందారు దేశ విదేశాల వైద్యులను సంప్రదించాడు. ఆ కాలంలో దొరికిన వైద్యజ్ఞానం, ఆయుర్వేదులు, యునానీ వైద్యులు, విదేశీ డాక్టర్లు—ఎవరెవరినో పిలిపించాడు. జమున శరీరం స్త్రీత్వ సమగ్రత వైపు సాగాలని ఆయన పట్టుదల.

వైద్యపరమైన మార్గాలు ఎంత శాస్త్రీయమో, ఎంత విశ్వసనీయమో ఆ కాలం చెప్పలేదు. కథలు మాత్రం అలా చెబుతాయి—జమున క్రమంగా స్త్రీరూపంలో స్థిరపడిందని. ఆమె నడకలో, స్వరంలో, అలవాట్లలో, దేహపు మృదుత్వంలో మరింత స్త్రీత్వం చేరిందని.

కానీ పిల్లలకు జన్మనివ్వలేకపోయింది.

ఇది జమీందారు ఇంట్లో మొదట మౌనంగా నిలిచిన మాట. సవతులు దీనిని ఆయుధంగా వాడవచ్చు. కానీ జమున అదృష్టమో, ఆమె స్వభావమో—అది జరగలేదు.

పెద్దభార్య ఒకరోజు ఆమెతో అంది—

“నువ్వు వచ్చిందే మా భాగ్యమా, మా భయం ఆరంభమా అని మొదట అర్థం కాలేదు. కానీ ఇప్పుడు చూస్తే నువ్వు ఈ ఇంటికి పగ తెచ్చింది కాదు. మృదుత్వం తెచ్చింది.”

చిన్నభార్య నవ్వుతూ అంది—

“మా పిల్లల్ని నువ్వు చూసుకునే తీరు చూస్తే, జన్మనివ్వని తల్లి అంటే ఏమిటో అర్థమవుతోంది.”

జమున కళ్ళు తడిశాయి.

ఆమెకు పిల్లలు పుట్టలేదు. కానీ సవతుల పిల్లలందరూ ఆమె ఒడిలో పెరిగారు. ఎవరికైనా జ్వరం వస్తే జమున రాత్రంతా మేలుకునేది. ఎవరికైనా పాఠం అర్థం కాకపోతే జమున బోధించేది. పండగలప్పుడు పిల్లలందరికీ కొత్తబట్టలు చూసేది. సవతులు అలసిపోతే వారి జుట్టు దువ్వేది.

ఆమెకు తనకు దక్కని గర్భం గురించి బాధ ఉండేది. కానీ తనకు దక్కిన మాతృత్వాన్ని మాత్రం ఆమె పూర్తిగా ఆనందించింది.

జమీందారు వృద్ధుడయ్యాడు. జమున కూడా వయసు మీద పడింది. కానీ ఆమెలో ఒక విచిత్రమైన ప్రశాంతత పెరిగింది. మొదట ఆమెను అందం కోసం స్వీకరించిన పురుషుడు, చివరికి ఆమెను ఇంటి శాంతిగా గౌరవించాడు.

ఒకసారి ఆయన అడిగాడు—

“జమునా, నిన్ను నేను జాతరలో చూసిన రోజును గుర్తుంచుకున్నావా?”

జమున చిరునవ్వు నవ్వింది.

“నేను మర్చిపోయినా ఆ ఊరు మర్చిపోదు దొరగారూ.”

“నిన్ను నేను స్త్రీగా మార్చుకున్నాను అనుకుంటూ గర్వపడ్డాను అప్పట్లో,” అన్నాడు ఆయన నెమ్మదిగా. “కానీ ఇప్పుడు చూస్తే, ఈ ఇల్లే నీ చేతుల్లో మృదువుగా మారింది.”

జమున కాసేపు మౌనంగా ఉండి అంది—

“దొరగారూ, నన్ను ఎవరూ పూర్తిగా మార్చలేదు. ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోలేదు. అందరూ నాలో తమకు కావలసిన రూపాన్ని చూశారు. జ్యోతిష్కులు దోషం చూశారు. తల్లిదండ్రులు భయం చూశారు. మీరు అందం చూశారు. ఈ ఇంటి పిల్లలు మాత్రం నా ఒడిని చూశారు. అందుకే వాళ్ల దగ్గర నాకు ప్రశాంతత దొరికింది.”

ఆ మాట వినగానే జమీందారు తల వంచాడు.

జమున కథ పళ్ళాలమ్మ గ్రామంలో ఇంకా చాలాకాలం చెప్పబడింది.

కొంతమంది దాన్ని జాతక కథ అన్నారు.
కొంతమంది జమీందారి ప్రేమకథ అన్నారు.
కొంతమంది దాన్ని విచిత్రగాథ అన్నారు.
అమ్మమ్మలు మాత్రం మెల్లగా చెప్పేవారు—

“ఆ జాతరలో జమునను అందరూ చూశారు. కానీ జమున మనసును ఎవరు చూశారో దేవుడికే తెలుసు.”

ఈ కథలో వరం ఉంది.
దానంలో దాగిన బలవంతం ఉంది.
అందంలో దాగిన స్వాధీనత ఉంది.
భయంలో పుట్టిన స్త్రీరూపం ఉంది.
చివరికి మాతృత్వంలో తనకు తానే స్థానం వెతికిన ఒక జీవితం ఉంది.

జమున పిల్లలకు జన్మనివ్వలేదు.
కానీ పిల్లల జీవితాల్లో ఆమె పరిమళించింది.
భర్తకు స్త్రీగా తోడుగా నిలిచింది.
సవతులకు శత్రువుగా కాదు, సహోదరిగా మారింది.

జాతరలో మెరుపు తీగలా కనిపించిన జమున, చివరికి ఒక ఇంటి దీపంగా నిలిచింది.

అదే జాతరలో జమున కథ.

( ఇక్కడికి ఇది సమాప్తం)