బ్రతుకు తెరువు ( ప్రేరితులు INDUCED — కథ 8)

“ఎందుకు రా ఇలా?” అని పావని అడిగింది.

ఆంజనేయులు మొదట మాట్లాడలేదు. తర్వాత మాటల గట్టు తెగిపోయింది. ఆరోగ్యం. చదువు. ఉద్యోగం. తల్లిదండ్రులు. మందులు. అప్పులు. నిరాశ. నిస్సహాయం. “నేను పనికిరానివాడిని” అన్న భావం.

పావని నిశ్శబ్దంగా విన్నది.

చివరికి అంది—

“నీ సమస్య చావు కాదు. దారి మూసుకుపోయింది అనిపించడం.”

“దారి ఎక్కడుంది?” అన్నాడు ఆంజనేయులు చేదుగా.

పావని తన చీరను ఒకసారి చూసుకుంది. నవ్వింది.

“కొన్ని దారులు గౌరవంగా కనిపించవు. కానీ పొట్టను కాపాడతాయి. కొన్నిసార్లు మొదట బ్రతకాలి. తర్వాత గౌరవం గురించి మాట్లాడాలి.”

ఆంజనేయులు ఆమె వైపు చూశాడు.

“నువ్వు ఇప్పుడు ఏం చేస్తున్నావు?”

పావని నేరుగా చెప్పింది.

“రైళ్లలో, బస్టాండ్ సెంటర్లలో యాచన చేస్తాను. అవును, మొదట అలా మొదలైంది. నీకు వినడానికి తక్కువగా అనిపించొచ్చు. కానీ ఆ డబ్బుతో నేను గుడి దగ్గర పూలు, పళ్ళు, కొబ్బరికాయలు, పూజా సామగ్రి దుకాణాలు పెట్టాను. ఇప్పుడు రెండు దుకాణాలు నడుస్తున్నాయి. మూడోది పెట్టబోతున్నాను.”

ఆంజనేయులు ఆశ్చర్యపోయాడు.

“నువ్వు?”

“అవును. మొదట వాళ్లు నాకు ఇచ్చింది జాలితో. తర్వాత తెలిసింది—మన రూపం వాళ్ల దృష్టిని ఆపుతుంది. ఆ దృష్టిని డబ్బుగా మార్చుకోవచ్చు. ఆ డబ్బును వ్యాపారంగా మార్చుకోవచ్చు. ఆ వ్యాపారాన్ని జీవనంగా మార్చుకోవచ్చు.”

ఆంజనేయులు తల వంచాడు.

“నేను అది చేయలేను.”

“నువ్వు చావడానికి సిద్ధపడ్డావు. బ్రతకడానికి చీర కట్టలేవా?” అని పావని మృదువుగా అడిగింది.

ఆ మాట అతన్ని నేరుగా తాకింది.

“నేను ఆడదాన్ని కాదు,” అన్నాడు.

“నేనూ ఆ మాట రేపు నిన్ను అడగను,” అంది పావని. “నీకు ఏ స్వరూపం ఉందో నువ్వే చూసుకో. కానీ ఇప్పుడే తత్వశాస్త్రం వద్దు. నీ ఇంట్లో వృద్ధ తల్లిదండ్రులు ఉన్నారు. వాళ్లకు మందులు కావాలి. నీకు పని కావాలి. నేను నీకు బ్రతుకు దారి చూపిస్తాను.”

“ఎలా?”

“పగలంతా నా లాగే స్త్రీ వేషంలో ఉండాలి. రాత్రి నీ ఇష్టం. నా పూల కొట్లలో ఒక కొట్టు చూసుకో. పూలు కట్టటం, మాలలు కట్టటం నా చెల్లెలు కావేరి నేర్పుతుంది. మొదట పని నేర్చుకో. తర్వాత నీ దారి నువ్వే నిర్ణయించుకో.”

ఆంజనేయులు మౌనంగా కూర్చున్నాడు.

చావు తలుపు దగ్గర నుంచి లాగి బయటకు తీసిన మనిషి మాటలు వినకుండా ఉండలేడు. ఆ రాత్రి అతను ఇంటికి తిరిగొచ్చాడు. తల్లి నిద్రలోనే ఉంది. తండ్రి ఇంకా కుర్చీలో కూర్చుని ఉన్నాడు.

“ఎక్కడికి వెళ్లావురా?” అని అడిగాడు.

ఆంజనేయులు తండ్రి కాళ్ల దగ్గర కూర్చున్నాడు.

“నాన్నా, నాకు ఒక పని దొరికింది,” అన్నాడు.

“ఏ పని?”

ఆ ప్రశ్నకు వెంటనే సమాధానం చెప్పలేకపోయాడు. కానీ తండ్రి మోకాళ్లపై తల వాల్చి మెల్లగా అన్నాడు—

“మొదట బ్రతుకుదాం నాన్నా. తర్వాత చెబుతాను.”

మరుసటి రోజు ఆంజనేయులు పావని దగ్గరకు వెళ్లాడు.

పావని అతనికి కొత్త పేరు పెట్టలేదు. “పేరు నువ్వే పెట్టుకో,” అంది.

ఆంజనేయులు చాలాసేపు ఆలోచించాడు.

“అంజలి,” అన్నాడు.

“ఎందుకు?”

“గుడి దగ్గర పూలు అమ్మాలిగా. నా చేతులు ఇప్పుడు యాచన కోసం కాదు. అంజలి కోసం.”

పావని చిరునవ్వు నవ్వింది.

“అయితే స్వాగతం, అంజలి.”

మొదటి రోజు చీర కట్టడం ఆంజనేయులకు అసహజంగా అనిపించింది. నడవడం కష్టం. పావని నవ్వలేదు. కావేరి నవ్వలేదు. ఇద్దరూ ఓపికగా నేర్పారు.

“చీర కట్టుకున్నావంటే వెంటనే స్త్రీ కాలేవు,” అంది కావేరి. “కాని చీర కట్టుకుని పని చేస్తే చీర నీకు భారం కాకూడదు. పువ్వుల మధ్య నిలబడాలంటే దుస్తులు కూడా సర్దుకోవాలి.”

కావేరి జన్మతః స్త్రీ. పావని చెల్లెలు. ఆమె కళ్ళలో దయ కంటే ఎక్కువగా పనితనం ఉంది. పూలు ఎలా ఎంచుకోవాలి, మల్లె ఎలా విడదీయాలి, మాలకి దారం ఎంత బిగుతుగా ఉండాలి, దేవుడి మాల వేరే, అమ్మవారి మాల వేరే, పెళ్లి మాల వేరే—అన్నీ నేర్పింది.

“పూలు అమ్మడం అంటే పూలు కూర్చడం కాదు,” అంది కావేరి. “ఎవరికి ఏ సందర్భం, ఏ దేవుడు, ఏ వ్రతం, ఏ బాధ—అది ముఖం చూసి అర్థం చేసుకోవాలి.”

అంజలి నేర్చుకుంది. (ఇంకా ఉంది)